تبلیغات
كلمه میراث بشر است - ریشه یابی یك ضرب المثل


ائتیمولوژی ( کؤک آراما - ریشه یابی ) كلمات

درباره وبلاگ:


آرشیو:


طبقه بندی:


آخرین پستها :


پیوندها:



پیوندهای روزانه:


صفحات جانبی:


نویسندگان:


ابر برچسبها:


آمار وبلاگ:



Admin Logo themebox

ریشه یابی یك ضرب المثل

نوشته شده توسط:ماحمیت سینماز
دوشنبه 16 اسفند 1389-10:21 ق.ظ

مار از پونه بدش می آید ...

یكی از ضـرب المثـل های بسیار شناخته شده و هزار و چند ساله تركان، ضرب المثل "یلان یربزدن قَجار، قَنجا بَرسا یَربُز اُترو گلُر" می باشد. این ضرب المثل در تركی آذربایجانی به صورت "ایلانین یارپیزدان آجیغی گَلر، اوُدا همیشه اُونا راست گَلَر" به كار می رود.

http://azergun.com/forum/showthread.php?tid=306

ریشه یابی یك ضرب المثل

مقدمه :

ضرب المثل یا "آتالار سؤزو" (Proverbs) تاریخ نـانوشتـه ی پدران و نیـاكان ما هستند. ضرب المثل، آینـه فرهنـگ و اندیشـه و گذشته ی یك ملـت می باشند. ضرب المثل ها بازتاب تجارب تلخ و شیـرین زنـدگی هستند. گاه یك پیرمرد و یا پیرزن سالخورده، اندوخته ی زندگی پرفراز و نشیب خود را در قالب یك گفتار كوتاه و حكیمانه بیـان می كرده و بدین ترتیب ضرب المثل جدیدی پدید می آمد.


كم گـوی و گـزیده گوی چـون در تـا ز انـدك تـو جهـان شـود پـر


مار از پونه بدش می آید ...

تركان همان طوری كه در تیراندازی با كمان (1) و اسب سواری سرآمد روزگار خود بودند، در مرثیه سرایی (2) و به كارگیری ضرب المثل ها نیز بسیار چیره دست و توانا بوده اند.

برخی از ضرب المثل های كهن تركی در كتاب هزار ساله "دیوان لغات الترك" محمود كاشغری آمده است.(3)

یكی از ضـرب المثـل های بسیار شناخته شده و هزار و چند ساله تركان، ضرب المثل "یلان یربزدن قَجار، قَنجا بَرسا یَربُز اُترو گلُر" می باشد. این ضرب المثل در تركی آذربایجانی به صورت "ایلانین یارپیزدان آجیغی گَلر، اوُدا همیشه اُونا راست گَلَر" به كار می رود.

بسیار جالب است كه بدانیم منظور از واژه ی "یارپیز/ یارپوز" در اینجا گیاه "پونه" نبوده و بنابـر این بـرگـردان فارسی آن به صورت "مار از پونه بدش می آید، در لانه اش سبز می شود" نادرست است.

یارپیز كه در كتاب هزار ساله دیوان لغات الترك به شكل "یربز" نوشته شده است، نام جانوری است همانند راسو كه مارهای سمی را شكار كرده و می خورد. نام این حیوان به زبان انگلیسی Mongoose(4)  می باشد،‌در سرزمین هایی همچون هندوستان كه مارهای زهردار فراوانی در آنجا زندگی می كنند، برخی از مردم, این جانور را اهلی كرده و برای كشتن مار آن را در خانه نگهداری می كنند.

در كتاب "دیوان لغات الترك" آمده است. این مثل را درباره ی كسی زنند كه از چیزی كه آن را دشمن دارد می گریزد، اما پیوسته و دائم آن را می بیند و با آن رو به رو و ملاقی می شود.

 

پا نوشته (پاورقی)

  1. تركان هنگام جنگ از بارش باران بسیار می ترسیدند، زیرا زه كمان های آنها خیس می شد و توان تیراندازی را نداشت.
  2. تركان كنار جسد مرده، روی خود را با ناخن و چـاقـو مـی خراشیدند و خـون چهره با اشك چشم آمیخته می شد (خون می گریستند)
  3. محمود بن حسین بن محمد كاشغری برای نشان دادن زبان ادبی تركان و یا لهجه تركی كاشغری این كتاب را در نیمه دوم سده پنجم هجری (هزار سال پیش) به زبان عربی – تركی نگاشت و در این كتاب نمونه های فراوانی از اشعار تركی و بیش از دویست و هفتاد ضرب المثل تركی آمده است.

4.     یربز (پارپیز/ یارپوز) : به انگلیسی Mongoose و به فارسی راسوی هندی به عربی "النمس" و به فرانسوی مانگوست Mangouste گفته می شود.


فهرست منابع

1.     كاشغری، محمود بن حسین بن محمد، دیوان لغات الترك، ترجمه : دكتر سیدمحمد دبیر سیاقی، چاپ اول 1375

2.     فرهنگ وبستر (به واژه Mongoose مراجعه شود).

3.     نوروزی، شاهپور، روزنامه صاحب، سال یازدهم شماره 732 (یكشنبه 24 شهریور 1381)



تاریخ آخرین ویرایش:دوشنبه 16 اسفند 1389 10:33 ق.ظ